Dünya Miras? Adalar

Adalar Belediyesi Başkan Yardımcısı Fırat Durak ile faytonların kaldırılmasının ardından Adalar’da artan akülü araç kullanımıyla ortaya çıkan belirsizlik, denetimsizlik ve yeni araç modelleri tartışmalarını; yerel yönetim ile merkezi idare arasındaki yetki dengesi üzerinden ele alıyor, çözümün ise adanın dokusuna uygun, sınırlı ve denetimli bir ulaşım modelinde olduğunu konuşuyoruz.

23. Radyo Şenliği özel yayınında Dünya Mirası Adalar programcıları Derya Tolgay ve Nevin Sungur, doğa, kültür ve birlikte yaşam üzerine konuşurken; Apaçık Radyo’nun dayanışma, güven ve kolektif üretimle ayakta duran yapısını vurguluyor: “Bu radyo, sadece bir yayın değil; birlikte yaşamanın ve dünyayı koruma iradesinin sesidir.”

Validebağ Korusu’nun korunmasına yıllarını gönülden adamış iki değerli konuğumuz Nilüfer Ağırdır ve Neşe Şahna ile sivil toplumun gücünü ve Validebağ Korusu’nun Avrupa’da örnek gösterilmesini konuşuyoruz.

Beş yıl önce müsilajla nefesi kesilen Marmara Denizi bugün hala can çekişiyor; görünen o ki kriz geçmedi, yalnızca derinleşti. Konuklarımız araştırmacı gazeteciler Alev Karakartal ve Burak Altınok’un yedi ay süren kapsamlı saha çalışmasını, Marmara havzasındaki altı ili, Marmara’yı kirleten nehirleri ve resmi verileriyle mercek altına alıyoruz. Bulgular hayli vahim: Karasal kirlilik durdurulamadı, yetersiz arıtılan atık sular ve kontrolsüz sanayi ve tarım faaliyetleri denizi zehirlemeyi sürdürüyor. Adını Gabriel Garcia Marquez’in Kırmızı Pazartesi romanından alan çalışma, herkesin bildiği ama engellemediği bir felaket metaforuyla Marmara’nın “koma” haline dikkat çekiyor ve acil, radikal önlemler çağrısı yapıyor.

8 Mart vesilesiyle deprem sonrası Hatay’da dört kadın tarafından yürütülen Asi Nehri ve Havzası Çevre Vizyon Planı'nı ekoloji ve kadın perspektifinden konuşuyor; suyun, toprağın ve biyolojik çeşitliliğin korunmasına odaklanan bu sivil çevre planını; şehir plancısı ve hidrolog Sera Tolgay Marshall, Nilgün Karasu, Aysim Türkmen ve Derya Tolgay ile ele alıyoruz.

Konuklarımız yazar Hüseyin Irmak ile Tatavla’dan Heybeliada Çam Limanı’na, İstanbul’un Karnaval Kültürü: Baklahorani’yi konuşuyoruz. Kökenleri Antik Yunan şenliklerine uzanan, Kurtuluş’un (Tatavla) çok kültürlü kamusal eğlence geleneği Baklahoran’ı maskara alayları, müzikli yürüyüşleri ve gazinoları ile hatırlıyor; hafızasını tazeliyoruz. 1940’larda sona eren bu karnaval, Hüseyin Irmak’ın 2009’dan itibaren başlattığı çalışmalarla yeniden görünür oldu.   

Deprem kuşağındaki Kıyıköy/Kışlacık’ta planlanan Trakya Nükleer Santrali; İğneada Longozları, su kaynakları, Marmara Havzası ve Adalar için ne ifade ediyor? Konuklarımız Özgür Aksun ve Cemal Polat ile Milleyha Sulak Alanı’ndaki umut veren koruma örneğiyle birlikte bu kritik eşiği konuşuyoruz.  

6 Şubat depremlerinin üzerinden üç yıl geçti. Peki bu sürede ne öğrendik, neleri hala görmezden geliyoruz? 2017 ve 2023 yıllarında deprem odağında iki kapsamlı program gerçekleştirdiğimiz jeoloji profesörü Haluk Eyidoğan ile 6 Şubat depremlerinin ardından, depremin üçüncü yılında bir kez daha bir araya geliyoruz.  İstanbul için deprem riski bugün nasıl okunmalı? Adalar’ın jeolojik yapısı ve yapı stoku ne söylüyor? Afetlere hazırlıkta hangi adımlar atıldı, hangileri hâlâ eksik? Yerel ölçekte neler yapılabilir? Hatay’dan İstanbul’a, doğayla uyumlu olmayan planlama nasıl yıkıma dönüşüyor?  

Büyükada’nın çok değerli kamusal alanı nasıl biçimlenmeli? Mimarlık camiasının her zaman konuştuğu bir “tasarım rehberi” bu kez uygulama şansı bulabilir mi? Alanın tasarımının temel ilkeleri nasıl şeffaf bir yöntemle tartışmaya açılabilir? Kamuoyundaki tartışmalar uygulamaları nasıl etkileyebilir?   Konuğumuz mimarlık tarihçisi, mimar Zafer Akay ile Büyükada Promenadı, gezinti yolunu konuşmaya devam ediyor; Büyükada’da çok yakın zamanda ortaya çıkan bu tarihi gezinti yolunun İstanbul’un kaybolan kültürel mirası içindeki yerini ve neden korunması gerektiğini ele alıyoruz. 

Büyükada kıyı hattında uzun yıllar restoran işgalleri altında kalan kamusal alanların temizlenmesiyle, 1925 Cumhuriyet dönemi sahil düzenlemesine ait özgün parapet ve korkuluklar yeniden görünür oldu. Bu ortaya çıkış, yalnızca fiziksel bir iyileşmeyi değil, adanın kamusal belleğinin ve kültürel mirasının hatırlanmasını da sağlıyor. Araştırmacı yazar ve mimar Büke Uras’ın Büyükada – Moris Danon Koleksiyonu kitabı ve Moris Danon arşivi, promenadın tarihsel ve mimari karakterini net biçimde ortaya koyuyor. Gezinti yolunun özgün mimari kimliğinin ve kamusal niteliğinin, katılımcı ve bilimsel bir yaklaşımla korunması büyük önem taşıyor.  

Konuğumuz kendisini serbest kültür emekçisi ve kent aktivisti olarak tanımlayan araştırmacı, yazar, kültürel ve akademik geziler rehberi Orhan Esen ile “Kentin denizle ilişkisi üzerinden sayfiye kültürü”nü konuşuyoruz.  

Dünya Mirası Adalar’da stüdyodan canlı yayında konuğumuz oluyor, “Adalılık, Yazarlık ve Hayat” üzerine konuşuyoruz. Hafıza, vicdan ve zaman ekseninde kurduğu derinlikli anlatılarıyla çağdaş edebiyatımızın önemli yazarlarından Ayfer Tunç’u ağırlamaktan mutluluk duyuyoruz.  

Dünya Mirası Adalar 2025 Yılı Almanak serisinin ikinci bölümünde bunca zorluğa rağmen yan yana durduğumuz, dostlarla birlikte ürettiğimiz ve umudu birlikte büyüttüğümüz geçen yıla dönüp bakıyor; ağırladığımız konukları, konuştuğumuz meseleleri, paylaştığımız dertleri ve umutları hep birlikte hatırlıyoruz.  

Bir yılı daha geride bırakırken, yaşadıklarımızı, konuştuklarımızı ve konuklarımızı hatırlıyor; 2025 Yılı Almanak serimizin ilk bölümünde geçen yıla birlikte bakıyoruz.

Kınalıada’da iz bırakan Aykaç ailesinin 3. kuşağı, ekonomi ve yönetim alanında uluslararası düzeyde önemli çalışmalara imza atmış duayen isim Prof. Dr. Ahmet Aykaç ile bir araya geliyoruz. 

Konuğumuz mimar Aslıhan Demirtaş ile Marmara Denizi ve müsilaj olgusuna odaklanan “Sümüklü Deniz Seferleri” araştırma projesini konuşuyoruz. Aslıhan Demirtaş’ın yürüttüğü Su Etrafında program dizisi kapsamında geliştirilen proje, deniz biyologlarından balıkçılara, sanatçılardan yüzücülere uzanan çok sesli bir buluşma alanı sunuyor; İstanbul’un tuzlu sularında yapılan keşifler ve kolektif deneyimler aracılığıyla Marmara’yı yeniden düşünmeye davet ediyor.

Türk futbolunun ve Fenerbahçe’nin unutulmazı, yıllarca ayakta alkışlanan Adalı Lefter Küçükandonyadis'in hayatının anlatıldığı kitabı Lefter: Futbolun Ordinaryüsü kitabının yazarı Haluk Hergün ile bir araya geliyoruz.  

The Marmara Project ekibinden genç kaşifler Dahlia Jamous, Arya Yurducan ve Sera Tolgay ile Marmara Denizi’ni gözlemleme ve su kalitesini ölçmeye yönelik çalışmayı konuşuyoruz. EarthEcho ve National Geographic desteğiyle yürüyen proje, bilimsel merakı olan gençleri Marmara’nın korunmasına katılmaya davet ediyor.

Konuğumuz sosyolog Kiraz Özdoğan ile Longo Maï (Uzun Yaşa) hareketinin ekolojik ve dayanışmacı yaşam anlayışını; İstanbul Adaları’nda her yıl tekrarlanan vahşi budama uygulamalarını, son yıllarda artan canlı ağaç kesimlerini ve orman–toprak yaşamı için hayati önem taşıyan devrilmiş gövdelerin toplanması sorununu ele alıyor; Prens Adaları’nın arabasız, kimyasal yük taşımayan, kuşlar ve atların mirasıyla zenginleşmiş benzersiz toprağı üzerine konuşuyor ve tüm bu örneklerin ışığında ormanları gerçekten korumak için nasıl bir yaklaşım gerektiğini tartışıyoruz.

Konuğumuz araştırmacı–tarihçi Hanriet Basoğlu’nu ile Büyükada’nın kaybolan mekânlarını ve Adaların kaybolan hafızasını mercek altına alıyoruz.